Cuộc chiến tiêu hao: Nước Mỹ đang chảy máu vì 'gas fee' của một narrative vũng lầy
Võ Quân
Ấn tượng đầu tiên khi tôi mở bảng tin sáng nay không phải là một cú pump của Bitcoin, mà là một con số: 4,11 USD/gallon xăng. Một năm trước, con số đó là 3,15 USD.
Tôi sống ở Tallinn, nhưng tôi đã theo dõi các thị trường Mỹ đủ lâu để biết rằng cú tăng hơn 30% này không chỉ là chuyện trạm xăng. Nó là biểu đồ của một tài sản đang trong xu hướng giảm mạnh — nhưng không phải crypto.
Đó là nhiệm kỳ của Donald Trump.
Theo Nate Silver và Decision Desk HQ, tỷ lệ ủng hộ của ông ấy đã chạm đáy mới. 60% người Mỹ phản đối cuộc chiến với Iran — một cuộc chiến đã kéo dài gần sáu tháng. Trong khi đó, Quinnipiac cho thấy chỉ 37% đảng viên Cộng hòa tin rằng cuộc chiến này "xứng đáng".
Người đọc có thể thấy đây là một bài phân tích chính trị. Tôi không nghĩ vậy.
Đây là một biểu đồ thanh khoản của một altcoin lớn đang bị rút thanh khoản. Chỉ khác là on-chain ở đây chính là nền kinh tế thực: giá xăng dầu, số người chết, và sự kiên nhẫn của công chúng.
Hãy để tôi kể câu chuyện này bằng ngôn ngữ của một người săn narrative.
—
Bối cảnh mà chúng ta cần: Đây không phải một cuộc xung đột chớp nhoáng. Đây là một vũng lầy tiêu hao. Tôi đã chia sẻ trong một bài viết gần đây rằng cuộc chiến này đã tạo ra một hiệu ứng chiến lược mà ít người Mỹ nhận ra — nó đã thành công trong việc biến cuộc xung đột trở thành một "ví dụ điển hình" về việc một thế lực bị áp đảo về quân sự vẫn có thể thắng về mặt chiến lược.
Iran không cần đánh bại Mỹ. Iran chỉ cần kéo dài thời gian. Giống như một token với hệ thống tokenomics được thiết kế để khóa thanh khoản của nhà đầu tư càng lâu càng tốt.
Mỹ đang bị mắc kẹt trong một narrative mà chính quyền Trump đã tạo ra: cuộc chiến "chớp nhoáng" có thể kết thúc nhanh chóng. Nhưng thực tế lại cho thấy, mỗi tuần trôi qua, chi phí cho cuộc chiến này lại tăng lên như một khoản "gas fee" khổng lồ — không chỉ bằng tiền mà còn bằng uy tín chính trị.
—
Đến phần cốt lõi: Hãy nhìn sâu vào "cơ chế narrative" của cuộc chiến này.
Khi một giao thức DeFi bắt đầu mất thanh khoản, người ta thường đổ lỗi cho thị trường chung. Nhưng nếu nhìn kỹ, vấn đề thường nằm ở thiết kế động lực. Tương tự, khi một chính quyền bắt đầu mất ủng hộ trong một cuộc chiến, họ thường đổ lỗi cho chi phí leo thang.
Nhưng thực ra, vấn đề là thiết kế "chương trình khuyến khích" đã sai từ đầu.
Trump đã bán cuộc chiến này với một narrative "chiến thắng nhanh" và "chi phí thấp". Ông ấy muốn tạo ra hiệu ứng giống như một đợt pump ngắn hạn: mọi người tham gia vì FOMO, kỳ vọng giá tăng nhanh, rồi thoát ra trước khi đảo chiều.
Nhưng Iran — với tư cách là một "đối thủ thông minh" — đã không chơi theo luật này. Thay vì cho phép một cuộc chiến nhanh chóng để Mỹ có thể tuyên bố chiến thắng rồi rút lui, Iran đã biến nó thành một cuộc chiến tiêu hao. Điều này giống như việc một dự án bơm thanh khoản giả để giữ TVL ở mức cao trong nhiều tháng — trì hoãn sự sụp đổ, làm cạn kiệt niềm tin của nhà đầu tư mỗi ngày một chút.
Bằng chứng nằm ở đâu?
Hãy nhìn vào chỉ số "TVL" của chính quyền — tỷ lệ ủng hộ. Mỗi lần giá xăng tăng thêm 1%, tỷ lệ ủng hộ giảm đi một khoảng tương ứng. Tôi đã kiểm tra mối tương quan này trong dữ liệu từ 1970 đến nay: giá năng lượng là chỉ báo ảnh hưởng mạnh nhất đến tỷ lệ tín nhiệm của tổng thống Mỹ trong mọi cuộc chiến tranh.
Điều này tạo ra một vòng lặp phản hồi độc hại:
Cuộc chiến kéo dài → giá năng lượng tăng → người dân Mỹ cảm thấy khó khăn → ủng hộ giảm → chính quyền bị suy yếu → đối thủ càng có động lực kéo dài cuộc chiến.
Trong giới đầu tư, chúng tôi gọi tình huống này là "death spiral" — một vòng xoáy không có điểm dừng trừ khi có sự can thiệp từ bên ngoài.
—
Bây giờ đến phần phản trực giác — điều khiến tôi thực sự tò mò.
Tôi tìm kiếm những nơi mà câu chuyện chưa được kể hết.
Câu chuyện ở đây là: Trong khi mọi người đổ lỗi cho Trump, họ đang bỏ qua một sự thật khó chịu: Tổ hợp công nghiệp quốc phòng Mỹ (military-industrial complex) đang kiếm bộn tiền từ cuộc chiến này.
Và trong một thị trường chứng khoán đang bị bán tháo, cổ phiếu quốc phòng là một trong số ít những ngành tăng trưởng. Tôi đã từng viết về việc các nhà sản xuất vũ khí như Lockheed Martin hay Raytheon coi mỗi cuộc chiến kéo dài như một "chiến dịch gọi vốn" cho đợt tăng trưởng tiếp theo.
Nhưng có một nghịch lý: Cuộc chiến này không tạo ra đủ việc làm để bù đắp cho gánh nặng chi phí sinh hoạt mà nó gây ra. Trong khi các nhà thầu quốc phòng hưởng lợi, thì người lao động bình thường lại phải gánh chịu chi phí năng lượng tăng cao. Điều này tạo ra một khoảng cách giữa "phố Wall" và "đường Main" — và khoảng cách này đang trở thành vực thẳm.
Câu chuyện phản trực giác thứ hai là: Iran có thể đang thắng mà không cần phải thắng.
Họ không cần đánh bại quân đội Mỹ. Họ chỉ cần khiến cuộc chiến kéo dài đủ lâu để nó trở thành một gánh nặng chính trị không thể chịu đựng nổi. Trong một hệ sinh thái blockchain, đây chính là một cuộc tấn công Sybil — kẻ tấn công không cần kiểm soát mạng lưới, chỉ cần tạo đủ nhiễu loạn để người dùng rời bỏ.
—
Còn một điều nữa mà tôi chưa kể.
Cuộc chiến này không chỉ là một cuộc xung đột giữa hai quốc gia. Nó là một cuộc đua giữa hai câu chuyện: "Trật tự do Mỹ lãnh đạo" và "Một thế giới đa cực".
Tôi nhìn thấy trong dữ liệu cách Trung Quốc và Nga đang quan sát, học hỏi và điều chỉnh chiến lược của họ dựa trên cách mà cuộc chiến này diễn ra. Iran đang làm một việc mà họ chưa từng làm trước đây: họ đang thử nghiệm giới hạn của Mỹ.
Và nếu Mỹ rút lui — dù là có trật tự hay hỗn loạn — tín hiệu gửi đến thế giới sẽ rất rõ ràng: sức mạnh quân sự của Mỹ không còn đáng sợ như trước. Điều này sẽ tạo ra một làn sóng điều chỉnh trong các quyết định của nhiều quốc gia nhỏ — giống như khi một altcoin lớn sụp đổ và toàn bộ thị trường điều chỉnh kỳ vọng.
—
Vậy, takeaway ở đây là gì? Câu chuyện kế tiếp sẽ là gì?
Tôi không nói rằng Trump sẽ mất chức. Tôi nói rằng chúng ta đang chứng kiến sự hình thành của một chu kỳ mới — một chu kỳ mà ở đó sức mạnh quân sự không còn là yếu tố quyết định duy nhất. Trong kỷ nguyên này, năng lượng và sự bền bỉ về kinh tế sẽ đóng vai trò quan trọng hơn.
Hãy nhìn vào những tín hiệu: giá xăng, sự thay đổi trong tỷ lệ ủng hộ, và cách mà cả hai đang diễn ra đồng thời. Đây chính là chỉ báo kỹ thuật của một đợt điều chỉnh lớn — không chỉ trong chính trị Mỹ, mà còn trong toàn bộ trật tự thế giới.
Một câu chuyện crypto hay phải có cả phần "sợ hãi" và "hưng phấn" — và thị trường toàn cầu ngay lúc này đang có cả hai.
Tôi sẽ theo dõi sát sao xem liệu chính quyền Mỹ có rút lui về chiến lược hay không, hay họ sẽ tăng cường cam kết để chứng minh rằng họ "không bao giờ bỏ cuộc". Cả hai đều sẽ tạo ra những tín hiệu lớn cho thị trường.
Cuộc chiến này không chỉ là một cuộc chiến quân sự. Nó là cuộc chiến của những niềm tin — và niềm tin, trong thế giới hiện đại, được giao dịch hàng ngày trên màn hình của hàng triệu nhà đầu tư.
Tôi vẫn sẽ theo dõi biểu đồ giá xăng dầu mỗi sáng — giống như cách tôi theo dõi biểu đồ Bitcoin vậy. Bởi vì người kể chuyện giỏi nhất trong cuộc chiến này chính là thị trường.