Tôi nhìn vào dòng tweet thông báo ra mắt Miora của Tencent, và một nỗi bất an quen thuộc lại len lỏi trong tôi. Giống như năm 2017, khi nhìn vào những ICO hứa hẹn một thế giới phi tập trung, giờ đây 'ông lớn' công nghệ lại đang kể một câu chuyện khác về 'sáng tạo'. Miora, như được mô tả, là một công cụ hỗ trợ sáng tạo, có trí nhớ và khả năng cộng tác đa tác tử. Nhưng hãy nhìn kỹ: đây là một hệ thống tập trung hoàn toàn, nơi mọi quyết định và dữ liệu đều thuộc về Tencent. Đây không phải là một bước tiến cho sự sáng tạo phi tập trung, mà là một cái bẫy tinh vi hơn.
Câu chuyện về 'sự sáng tạo' trong lồng kính
Đầu tiên, hãy nhìn vào Context. Từ 'đa tác tử' (multi-agent) khiến tôi liên tưởng ngay đến những giao thức DeFi phức tạp, nơi nhiều hợp đồng thông minh phối hợp để tạo ra một dịch vụ tài chính phi tập trung. Nhưng ở đây, Tencent đang tạo ra một 'khu vườn có tường bao'. Miora có thể ghi nhớ lịch sử sáng tạo của bạn, hiểu nhu cầu, nhưng tất cả đều nằm trong hệ sinh thái của họ. Nó giống như việc bạn thuê một người quản lý tài sản, nhưng người đó lại là ngân hàng – xung đột lợi ích hiển hiện. Bài toán không phải là 'liệu AI có thể sáng tạo không', mà là 'ai sở hữu công cụ sáng tạo và dữ liệu của bạn'.
Trong một thế giới lý tưởng, tôi muốn thấy một giao thức sáng tạo phi tập trung, nơi các mô hình AI là open-source, dữ liệu người dùng được mã hóa và kiểm soát bởi người dùng, và các tác tử (agent) có thể tương tác với nhau một cách không cần tin cậy. Miora hoàn toàn ngược lại. Nó là một giải pháp tập trung cho một vấn đề mà lẽ ra công nghệ phân tán nên giải quyết: trao quyền. Thay vì trao quyền cho người sáng tạo, nó lại trao quyền cho Tencent để kiểm soát quá trình sáng tạo.
Từ cơn bão thanh khoản đến cơn bão sáng tạo
Hãy nhìn vào Core insight. Tôi đã chứng kiến 'cơn bão thanh khoản' trong DeFi năm 2020, nơi mọi người đổ xô vào các giao thức để kiếm lợi nhuận từ APY hấp dẫn, nhưng cuối cùng chỉ còn lại đống tro tàn khi incentive kết thúc. Miora cũng vậy. Nó tạo ra một 'cơn bão sáng tạo' tạm thời – bạn có thể tạo ra hàng trăm biến thể banner quảng cáo, nhưng điều đó có thực sự nâng cao giá trị nội dung? Hay chỉ là tạo ra nhiều nhiễu hơn?
Trải nghiệm của tôi với NFT năm 2021 cho tôi một góc nhìn khác. Tôi từng tin rằng NFT có thể trao quyền cho nghệ sĩ, nhưng rồi thị trường sụp đổ và tôi nhận ra rằng giá trị thực sự nằm ở cộng đồng và sự phi tập trung, không phải ở việc bạn sở hữu một token trên Opensea. Miora cũng tương tự: nó không tạo ra giá trị nền tảng, mà chỉ là một công cụ để tối ưu hóa quy trình sáng tạo trong một hệ thống khép kín. Khi Tencent ngừng cập nhật Miora, hoặc thay đổi chính sách, tất cả 'sáng tạo' của bạn sẽ trở nên vô dụng.
Tôi đã phân tích mã nguồn của nhiều giao thức, và tôi có thể nhận ra một điều: Miora là một 'black box'. Bạn không biết dữ liệu của mình được xử lý như thế nào, mô hình nào được sử dụng, và quan trọng nhất, bạn không thể kiểm soát nó. Nó giống như một giao thức DeFi không có audit công khai. Bạn chỉ có thể tin tưởng.
Góc nhìn phản trực giác: Sự thật về cộng tác đa tác tử
Đây là phần Contrarian. Đa số mọi người sẽ nghĩ rằng Miora là một bước tiến, một công cụ giúp con người sáng tạo hiệu quả hơn. Nhưng tôi lại thấy một mối nguy hiểm khác. Khi một công ty lớn kiểm soát toàn bộ quá trình sáng tạo của bạn, từ ý tưởng (thông qua mô hình gợi ý) đến sản phẩm cuối cùng (banner, video), bạn đang đánh mất đi sự chủ động.
Hãy nhìn vào lịch sử: các nền tảng tập trung như Facebook, Google từng hứa hẹn kết nối thế giới, nhưng cuối cùng lại kiểm soát thông tin và bán dữ liệu của bạn. Miora cũng sẽ đi trên con đường đó. Nó không chỉ là một công cụ sáng tạo; nó là một công cụ để thu thập dữ liệu hành vi sáng tạo của bạn, và từ đó, Tencent có thể hiểu rõ hơn về bạn để phục vụ quảng cáo. Sự cộng tác đa tác tử ở đây không phải là giữa người và AI một cách bình đẳng, mà là giữa người và một hệ thống giám sát tập trung.
Hành trình từ tro tàn đến một 'hệ sinh thái mở'
Tôi từng mất gần như tất cả trong bear market 2022. Nhưng điều đó dạy tôi một bài học: sự phụ thuộc vào một thực thể duy nhất là rủi ro lớn nhất. Dù DeFi có nhiều rủi ro về kỹ thuật và lừa đảo, nhưng triết lý của nó là đúng: không ai nên nắm giữ quyền lực tuyệt đối. Miora, dù có vẻ ngoài hào nhoáng, lại đi ngược lại triết lý đó.
Điều tôi muốn thấy không phải là một 'AI agent' tập trung, mà là một giao thức cho phép bất kỳ ai cũng có thể đóng góp mô hình, dữ liệu và tính toán, và người dùng có thể lựa chọn tin tưởng vào ai. Một nền tảng nơi 'ký ức' của bạn được mã hóa và bạn có chìa khóa. Nơi các tác tử có thể tương tác với nhau thông qua smart contract, không phải thông qua API của một công ty.
Thay vì kết luận, tôi đặt một câu hỏi: Trong một thế giới mà mọi thứ đều có thể được 'tối ưu hóa' bởi AI tập trung, đâu là ranh giới giữa việc được hỗ trợ và bị kiểm soát? Liệu chúng ta có đang chạy theo hiệu quả trước mắt mà đánh mất đi tính tự chủ trong dài hạn không? Câu trả lời, tôi tin, nằm ở việc chúng ta có dám xây dựng một hệ thống phi tập trung cho chính sự sáng tạo của mình hay không.