Hãy thử chạy git clone trên chính sự nghiệp của một giao thức DeFi. Kết quả trả về sẽ là một bản sao của những bài học cũ, nhưng với một cái tên mới: AFX Trade. Mới đây, một kẻ tấn công đã rút thành công 24 triệu USD từ giao thức phái sinh vĩnh viễn này trên Arbitrum. Con số này không quá lớn trong lịch sử hack crypt, nhưng câu chuyện đằng sau nó mới là thứ đáng để chúng ta git diff với những thất bại trước đây. Bài học về việc tin tưởng một cách mù quáng vào 'cầu nối tập trung' lại một lần nữa được viết bằng máu.
Điều đầu tiên tôi muốn làm rõ: AFX Trade không phải là nạn nhân của một lỗi trong mã nguồn Arbitrum. Đây là một điểm cực kỳ quan trọng. Kẻ tấn công đã nhắm vào một 'cầu nối tập trung' (custodial bridge) do chính đội ngũ AFX vận hành. Trong thế giới DeFi, một cầu nối tập trung có nghĩa là bạn, với tư cách là người dùng, đã giao phó tài sản của mình cho một thực thể duy nhất. Bạn tin tưởng họ sẽ giữ an toàn cho số private key đó. Và khi niềm tin đó bị phá vỡ, mọi thứ tan biến. Đây không phải là một lỗi trong hợp đồng thông minh phức tạp; đó là một thất bại trong thiết kế niềm tin cơ bản.
Hãy nghĩ về điều này: Lúc này, kẻ tấn công đã nhanh chóng chuyển toàn bộ số tiền lên mạng lưới chính Ethereum. Một động thái kinh điển. Họ đã có quyền kiểm soát hoàn toàn đối với số tài sản đang bị khóa trong cây cầu đó. Tôi đã chứng kiến cảnh tượng này nhiều lần trong suốt 18 năm quan sát ngành của mình. Đó là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy kẻ tấn công có thể đã chiếm được private key, hoặc đã khai thác một backdoor nào đó mà đội ngũ phát triển để lại. Sự thật là, cấu trúc của một cầu nối tập trung vốn dĩ đã mang trong mình một điểm thất bại duy nhất (single point of failure). Trong thế giới blockchain mà chúng ta đang xây dựng, một điểm thất bại duy nhất là thứ chúng ta tuyên bố sẽ loại bỏ.
Điều thú vị (và đau đớn) là cách đội ngũ AFX Trade phản ứng. Họ ngay lập tức đưa ra một lời đề nghị: trả 30% số tiền bị đánh cắp cho hacker như một phần thưởng nếu họ trả lại số còn lại. Đây là một nước đi tuyệt vọng, nhưng nó cũng cho thấy một sự thật phũ phàng về cơ chế quản trị của giao thức. Nó giống như việc bạn bị cướp, và sau đó bạn đề nghị trả cho tên cướp 30% số tiền để nó trả lại 70% còn lại. Điều này cho thấy đội ngũ không hề có bất kỳ kế hoạch dự phòng hay cơ chế bảo hiểm nào. Trong kinh doanh, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính phi tập trung, việc không có kế hoạch B cho một kịch bản rủi ro cao như vậy là một sự bất cẩn không thể chấp nhận được.
Hãy để tôi kể cho bạn nghe về một kỷ niệm. Vào mùa hè DeFi năm 2020, tôi đã tham gia farming trên Uniswap với 2 ETH. Tôi kiếm được khoảng 40% lợi nhuận trong 3 tháng, nhưng điều khiến tôi xúc động không phải là tiền. Đó là cảm giác được chứng kiến hàng ngàn người tự tổ chức mà không cần một trung gian nào. Đó là một phong trào dân chủ thực sự. Nhưng AFX Trade đã phá vỡ niềm tin đó. Họ đã chọn một giải pháp tập trung cho một vấn đề cốt lõi của sự phi tập trung. Họ đã mượn cái tên 'DeFi' nhưng lại vận hành như một công ty tài chính truyền thống với một két sắt duy nhất.
Từ góc nhìn của một người từng trải qua cơn sốt ICO năm 2017, tôi thấy những mô hình lặp lại một cách đáng buồn. Khi đó, tôi đã đầu tư 500 USD vào OmiseGO, bị cuốn hút bởi tầm nhìn về một hệ thống thanh toán không biên giới. Tôi đã học được rằng công nghệ có thể phản ánh giá trị nhân văn. Nhưng cũng chính trong thời kỳ đó, vô số dự án ICO đã thất bại vì họ tập trung vào câu chuyện hơn là công nghệ và bảo mật. Họ xây nhà trên cát. AFX Trade cũng vậy. Họ có một giao diện đẹp và một câu chuyện hấp dẫn, nhưng nền tảng của họ là một cây cầu tập trung mong manh.
Bây giờ, hãy nhìn vào bức tranh toàn cảnh. Vụ hack này có làm sụp đổ toàn bộ hệ sinh thái Arbitrum không? Chắc chắn là không. Nhưng nó sẽ làm xói mòn lòng tin của người dùng đối với các giao thức nhỏ hơn, những kẻ đang cố gắng cạnh tranh với những người khổng lồ như GMX hay Gains Network. Sự kiện này là một đòn giáng mạnh vào câu chuyện 'phân mảnh thanh khoản'. Nhiều VC đã đẩy mạnh câu chuyện này để bán sản phẩm của họ, nhưng sự thật là, sự phân mảnh thanh khoản không phải là vấn đề; mà là sự phân mảnh của sự an toàn mới là vấn đề. Người dùng sẽ chạy đến những nơi an toàn nhất, và GMX, với mô hình thanh khoản chuỗi (on-chain LP) của nó, trông an toàn hơn bao giờ hết.
Chúng ta cũng cần nói về chi phí. Trong một thị trường gấu hoặc đi ngang, chi phí để vận hành một giải pháp ZK Rollup là một gánh nặng khủng khiếp. Nhưng với một cầu nối tập trung, chi phí thấp hơn nhiều, nhưng rủi ro lại cao hơn gấp bội. Đây là một sự đánh đổi mà đội ngũ AFX đã chọn, và họ đã thua. Họ đã đánh cược vào sự rẻ tiền và tiện lợi, và đã mất tất cả. Trong bối cảnh thị trường đi ngang hiện tại, nơi mọi người đang chờ đợi một tín hiệu rõ ràng, những vụ hack như thế này càng khiến tâm lý trở nên bi quan hơn. Nó giống như một cơn mưa đá giữa mùa khô hạn.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Kịch bản khả quan nhất là hacker chấp nhận lời đề nghị 30% và trả lại phần còn lại. Điều này sẽ cho AFX Trade một cơ hội sống sót mong manh. Nhưng trong thế giới thực, điều này rất hiếm khi xảy ra. Kịch bản có khả năng xảy ra nhất là số tiền này sẽ bị rửa qua Tornado Cash hoặc các cầu nối khác và biến mất vĩnh viễn. Và AFX Trade, giống như một cái cây bị bật gốc, sẽ từ từ héo úa và chết. Bài học ở đây không phải là về việc hack, mà là về việc thiết kế một hệ thống có khả năng chống lại sự tấn công.
Tôi sẽ kết thúc bài viết này bằng một câu hỏi. Khi bạn nhìn vào một giao thức DeFi và thấy nó có vẻ tiện lợi với lợi suất cao, bạn đã bao giờ tự hỏi: 'Cây cầu mà tôi đang đi qua để đến đó là gì? Nó được xây bằng gỗ hay bằng thép?'.